O Armenii

Armenia, położona w południowo zachodniej Azji, granicząca z Gruzją, Azerbejdżanem, Iranem i Turcją, jest najmniejszym i najgęściej zaludnionym państwem wśród republik byłego Związku Radzieckiego (3.800.000. mieszkańców), które w 1991 roku otrzymały niepodległość. Jest to jednak tylko mała część terytorium kiedyś zamieszkałego przez Ormian. Naród ormiański stracił niepodległość w XI w. Później (w XV w.) został podzielony między cesarstwo otomańskie i Persję. Część otomańska pozostała pod władza obecnej Turcji, zaś część perska przeszła w 1828 r. pod panowanie Rosji i po bardzo krótkim okresie niepodległości (1918-1920), stała się republiką sowiecką. Historia  Ormian jest nacechowana, jak wspomniałem, wielowiekową utratą niepodległości, jak również cierpieniem, prześladowaniem, wyniszczeniem i rozproszeniem wśród innych krajów.

Na pewno niewielu zdaje sobie sprawę z tego, że Armenia jest pierwszym krajem, który ogłosił chrześcijaństwo religią państwową. Ormianie uważają, że był to rok 301, gdy w Cesarstwie Rzymskim trwało jeszcze krwawe prześladowanie cesarza Dioklecjana. Toteż w 2001 roku obchodzono uroczyście w tym kraju 1700 rocznicę chrześcijaństwa.

Za głównego apostoła Ormian uchodzi Św. Grzegorz Oświeciciel (ok. 250-325), który nawrócił zaciekłego wroga chrześcijan, króla Tyrydatesa III (298-330). Ten ostatni, po przyjęciu chrztu, uznał chrześcijaństwo za religię państwową.  Św. Grzegorz Oświeciciel natomiast został pierwszym biskupem swego kraju. Już w latach 404/405 mnich Św. Mespor Marztoc stworzył alfabet i około 407 roku przełożył Pismo Św. na język ormiański, co spowodowało bujny rozwój literatury w tymże języku. Obecna liturgia Mszy Św. w obrządku ormiańskim w istocie swej pochodzi z II poł. V wieku. Wzmianka, że król Tyrydates był wrogiem chrześcijan, wskazuje na wcześniejszą obecność wyznawców Chrystusa w Armenii. Rzeczywiście, według tradycji Ormian, na ich ziemię przynieśli nową religię już apostołowie Św. Juda Tadeusz i Św. Bartłomiej.

Toteż na początku trzeciego wieku wybitny pisarz Tertulian (ok. 155–220) wspominał o Armenii jako kraju od dawna chrześcijańskim. Mówiąc o dalekiej przeszłości Armenii trudno nie wspomnieć faktu, że w pierwszej księdze Starego Testamentu, w opisie potopu czytamy:

„W końcu arka [Noego] osiadła na górach Ararat“ (Rdz 8, 4). Do tego tekstu Ormianie często nawiązują i Ararat (5156 m) jest dla nich ”świętą górą”, choć leży na terenie obecnej Turcji.

Wierność wierze chrześcijańskiej towarzyszyła Ormianom przez całą ich historię (głównie Ormiański Kościół Apostolski, nie złączony z Kościołem Katolickim).

Toteż w Armenii znajduje się sporo interesujących i pięknie położonych budowli sakralnych, zwłaszcza z okresu od IV do XIII wieku, oraz liczne ozdobne manuskrypty sięgające IX i X wieku. Choć katolików w Armenii jest  bardzo mało (ok. 150.000), Jan Paweł II udał się do Armenii z okazji 1700 rocznicy chrześcijaństwa tego kraju (25–27 IX 2001), i zamieszkał – rzecz niezwykła – u Patriarchy Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego, katolikosa Garegina II. Jest to jedyny przypadek, podczas licznych podróży Jana Pawła II, że zamieszkał on w domu zwierzchnika innego Kościoła.

W powitalnym przemówieniu na lotnisku w Erewaniu powiedział między innymi: „Jestem głęboko wzruszony na myśl o chwalebnej historii chrześcijaństwa na tej ziemi, które według tradycji, odwołuje się do przepowiadania apostołów Tadeusza i Bartłomieja. Następnie dzięki świadectwu i dokonaniom św. Grzegorza Oświeciciela chrześcijaństwo po raz pierwszy stało się wiara całego państwa. Roczniki Kościoła powszechnego zawsze będą potwierdzać, że ludy Armenii pierwsze jako naród przyjęły łaskę i prawdę Ewangelii naszego Pana Jezusa Chrystusa. Od owych epickich czasów Kościół wasz nigdy nie przestał wyśpiewywać chwały Bogu Ojcu, sprawować tajemnicy śmierci i zmartwychwstania Syna Jego Jezusa Chrystusa i wzywać pomocy Ducha Świętego, Pocieszyciela. Zazdrośnie strzeżecie pamięci waszych licznych męczenników i rzeczywiście męczeństwo stało się  szczególnym znakiem Kościoła i narodu ormiańskiego. Zaś przed odlotem z tego samego lotniska zaznaczył:

„Dojrzał czas, aby wasz Naród zebrał na nowo zasoby kulturalne i duchowe energie w wielkim wspólnym wysiłku poparcia dla swego rozwoju i dobrobytu na fundamencie podstawowych praw chrześcijańskiego dziedzictwa“. Nawiązując do tradycji Ormian związanej z arką Noego, dodał między innymi: „Niech Matka Chrystusa, Arka Nowego Przymierza prowadzi Armenię do pokoju, jaki nastąpił po potopie, pokoju, który Bóg rozpostarł jako znak swojej zawsze trwającej miłości (por. Rdz 9, 13)“.

Niech ten album – ukazujący piękno natury i bogactwo wartości duchowych Armenii – będzie wyrazem podziwu dla tego niezwykłego kraju, o którym pisał poeta Hovhannes Tumanyan „lecz ciągle żyjesz, mimo ran wyprostowana, mądra, zamyślona i smutna, ze swoim Bogiem” i przypomni jedną z bardzo wymownych podróży Jana Pawła II, oraz pozwoli nam podpisać się pod zacytowanymi życzeniami naszego wielkiego Rodaka, Papieża Pokoju.